Scientific Publishing:
From vanity to strategy

Hans E. Roosendaal ¹
Kasia Zalewska-Kurek ²
Peter A. Th. M. Geurts ³
Eberhard R. Hilf ⁴

Wetenschappelijk publiceren moet ten dienste staan van het produceren van wetenschappelijke kennis. Wetenschappelijk publiceren is meer dan alleen maar een wetenschappelijk artikel schrijven. Publiceren betekent dat het artikel voor de eeuwigheid beschikbaar en toegankelijk is voor de wetenschappelijke gemeenschap, wil het wetenschappelijk onderzoek kunnen dienen. Wetenschappelijk publiceren kost, het is geen 'free lunch'. De wetenschappelijke gemeenschap betaalt deze kosten, of via de auteur of via de lezer. Daarom, in zijn zoektocht naar een optimale organisatie van wetenschappelijk publiceren, richt dit boek ⁵ zich op business modellen met als uitgangspunt de eisen van de onderzoekers.

Het boek evalueert de welbekende business modellen, het abonnementsmodel en het huidige 'open access' model en ontwikkelt eén reeks van business modellen gebaseerd op een scheiding van de twee parameters die centraal staan in ieder business model voor wetenschappelijk uitgeven: beschikbaarheid en selectie van informatie.

Het abonnementsmodel is welbekend vanuit het papieren tijdperk: een uitgever produceert een tijdschrift and belast de bibliotheek voor de levering and daarbovenop voor het bereidstellen van digitale kopieën op het Web als extra kostenplichtige service.

Een strategisch alternatief dat naar voren kwam in het digitale tijdperk is het 'open access' business model. Eén van de raadsels die dit boek probeert te ontrafelen is waarom 'open access' er niet in geslaagd is een marktpenetratie van meer dan 15% te bereiken. We laten zien dat de reden daarvoor is dat de waardeketen van belanghebbenden nog teruggrijpt op het papieren tijdperk en dat de rollen van de belanghebbenden daarin niet motiverend zijn.

Een optimaal business model moet dus nog gevonden worden, een business model dat beantwoordt aan de eisen van de onderzoekers, dat iedere belanghebbende motiveert tot een optimale deling van informatie en inspanning en dat ruimte biedt voor professionele additionele diensten die nodig zijn om de diensten goed te gebruiken. Om aan de eisen van de onderzoekers te kunnen beantwoorden moeten hun rollen in het wetenschappelijk bedrijf en daaruit voortvloeiende verschillende eisen en bijdragen aan het wetenschappelijk informatie management onderzocht worden. Eisen aan het wetenschappelijk publiceren van onderzoeksresultaten en aan het verwerven van wetenschappelijke informatie worden bepaald door de strategische positionering van de onderzoekers en de concurrentie die ze ontmoeten bij het doen van onderzoek. Dit boek analyseert deze strategische positionering en deze analyse leidt tot een aantal posities of 'modes' voor de onderzoekers ieder leidend tot verschillende eisen aan het wetenschappelijk publiceren.

Naast de eisen van de onderzoekers moeten ook de eisen van de andere belanghebbenden als bibliotheken, instellingen, uitgevers enz. mede in overweging genomen worden. Deze eisen worden niet adequaat vertegenwoordigd in de huidige business modellen.

Centraal staat de onbeperkte beschikbaarheid en gemakkelijke toegang tot de informatie gekoppeld aan een hoge kwaliteit van services van toegevoegde waarde. Hierom moet een business model een zuivere balans vinden tussen beschikbaarheid en selectie. Beschikbaarheid enerzijds en selectie anderzijds kunnen gescheiden worden als twee verschillende services ter beschikking gesteld door gescheiden leveranciers: leveranciers verantwoordelijk voor brede beschikbaarheid van wetenschappelijke informatie en leveranciers verantwoordelijk voor professionele services, zoals om de selectie door onderzoekers te bevorderen.

Op deze wijze kan een business model verschillende combinaties van beschikbaarheid en selectie mogelijk maken en zo de starre lineaire waardeketen karakteristiek voor de huidige business modellen openbreken. Dit leidt tot een familie van verschillende business modellen voor wetenschappelijk publiceren met in principe verschillende combinaties van leveranciers voor beschikbaarheid en selectie. Verantwoordelijkheid en kosten voor beschikbaarheid kunnen gescheiden worden van verantwoordelijkheid en kosten voor selectie. Deze modellen geven onderzoekers de mogelijkheid om geselecteerde informatie te verwerven en services te kiezen waarvoor ze extra kunnen betalen indien gewenst.

Het huidige dominante business model, het abonnementsmodel, blijkt aanbodgestuurd en uitgevergericht te zijn in plaats van vraaggestuurd en onderzoeksgericht. Het 'open acces' model in al zijn bekende marktvariaties blijkt eveneens aanbodgestuurd en uitgevergericht te zijn.

Dit betekent dat deze beide business modellen geen antwoord zijn op de eisen in de markt van wetenschappelijk publiceren in het digitale tijdperk in zijn ontwikkeling naar e-science, d.w.z. de volledige integratie van informatie in het wetenschappelijk proces. Deze ontwikkeling vereist een vraaggestuurd en onderzoeksgericht business model. De voorgestelde familie van business modellen van flexibele waardeketens met parallelle services te betrekken van verschillende leveranciers voldoet wel aan deze voorwaarden. Op deze wijze kan een concurrentiesterke markt voor wetenschappelijk publiceren gerealiseerd worden.

De leidende gedachte in dit boek is dat wetenschappelijk publiceren in dienst moet staan van de productie van wetenschappelijke informatie. Het stimuleren en verder ontwikkelen van e-science is daarmee een uitdaging voor het wetenschappelijk publiceren. E-science vereist nieuwe strategieën en business modellen voor wetenschappelijk publiceren als beschreven in dit boek.

[1] Hans E. Roosendaal, School of Management and Governance, University of Twente, The Netherlands
Contact address: h.e.roosendaal (at) utwente.nl

[2] Kasia Zalewska-Kurek, School of Management and Gov ernance, University of Twente, The Netherlands
Contact address: k.zalewska-kurek (at) utwente.nl

[3] Peter A. Th. M. Geurtz, School of Management and Governance, University of Twente, The Netherlands
Contact address: P.A.T.M.Geurtz (at) utwente.nl.

[4] Eberhard R. Hilf, Institute for Science Networking Oldenburg at the Carl von Ossietzky University, Germany